Genel Anestezi ve Sedasyon ile Diş Tedavisi

Bazı hastalar için diş tedavisinin önündeki engel tedavinin kendisi değildir. Koltukta duramayan bir çocuk, yıllardır korkusu yüzünden hekime gidemeyen bir yetişkin, iş birliği kurulamayan özel gereksinimli bir hasta, ağzına alet girdiğinde öğürme refleksi devreye giren biri — hepsinde sorun aynı yerde düğümlenir: tedavi mümkündür, ama hasta o koşullarda tedaviyi kaldıramaz.

​

Genel anestezi ve sedasyon bu düğümü çözer. Hastanın uyuduğu ya da derin biçimde gevşediği bir ortamda, normalde aylara yayılacak işlemler tek seansta tamamlanabilir.

Aşağıda yöntemin kimler için düşünüldüğünü, sürecin nasıl işlediğini ve nelere dikkat edilmesi gerektiğini anlattım.

​

Bu tedavi nerede yapılıyor?

Önce en çok karıştırılan noktayı netleştireyim: genel anestezi ve sedasyon her diş kuruluşunda uygulanamaz.

​

Bunu belirleyen, kuruluşun türüdür. Ağız ve diş sağlığı merkezleri ile hastanelerde bu iş için ayrılmış, ameliyathane düzeyinde donatılmış bir birim bulunabilir; hastanın işlem boyunca izlendiği, sonrasında uyandırıldığı ve bir süre gözlem altında tutulduğu bölümler o birimin parçasıdır. Muayenehaneler bu kapsamda değildir — benim muayenehanem de dahil. Uygulamayı kimin yapacağı ise kuruluş türünden bağımsızdır: sedasyon ve genel anestezi yalnızca anesteziyoloji ve reanimasyon uzmanının işidir, diş hekiminin yetkisinde değildir.

Bizde süreç şöyle işler: muayene, teşhis ve tedavi planlaması muayenehanede yapılır; genel anestezi veya sedasyon gerektiren işlemler için hizmet aldığım özel bir hastanenin ameliyathane koşullarına geçilir. Tedaviyi orada da aynı hekim, yani ben yaparım. Anestezi tarafı baştan sona anestezi uzmanının sorumluluğundadır.

​

Tedavinizin nerede yapılacağını baştan bilmeniz önemlidir; hazırlık, refakatçi ve o günün planlaması buna göre kurulur.

​

Genel anestezi mi, sedasyon mu?

İkisi aynı şey değildir; hangisinin uygun olduğuna anestezi uzmanı karar verir.

​

Sedasyon, hastanın bilincinin baskılandığı ama tamamen kapanmadığı bir durumdur. Hasta gevşer, kaygısı geriler, zamanı algılaması bozulur; çoğu hasta işlemi sonradan hatırlamaz. Basit uyarılara genellikle yanıt verir ve kendi soluğunu alır. Sedasyonun ne kadar derin olacağına anestezi uzmanı karar verir; derinleştikçe hastanın izlenmesi de sıkılaşır.

​

Genel anestezi ise bilincin tamamen kapatıldığı, solunumun genellikle cihazla desteklendiği durumdur. Hasta işlemi hissetmez ve sonrasında hatırlamaz.

​

Kaygısı yoğun ama iş birliği kurulabilen bir yetişkinde sedasyon çoğu zaman yeterlidir. Küçük çocuklarda, iş birliği hiç kurulamayan hastalarda ya da uzun sürecek kapsamlı tedavilerde genel anestezi gündeme gelir.

​

Kimler için düşünülür?

Bu yöntem herkes için değildir ve ilk seçenek olarak sunulmaz. Şu durumlarda değerlendirilir:

• Yaşı küçük çocuklar — koltukta duramayan, korkusu yüzünden ağzını açmayan, çok sayıda süt dişi tedavi gerektiren çocuklar.

• Özel gereksinimli hastalar — hareket kontrolü ya da iş birliği güçlüğü nedeniyle olağan koşullarda tedavi edilemeyen hastalar.

• Diş hekimi korkusu (dental fobi) — korkusu yüzünden yıllardır hekime gidemeyen, bu yüzden basit bir sorunu büyümüş yetişkinler.

• Şiddetli öğürme refleksi — ağız içine alet girdiğinde işlemi sürdürmeyi imkânsız kılan durumlar.

• Çok sayıda işlem gerektiren ve olağan koşullarda tamamlanamayan tedaviler — hastanın seanslara dayanamadığı, tedavinin sürekli yarıda kaldığı durumlar.

 

Bu başlıklardan birine giriyor olmak tek başına yeterli değildir. Karar, diş muayenesi ve anestezi uzmanının değerlendirmesi birlikte yapıldıktan sonra verilir.

​

Süreç nasıl işliyor?

1. Muayene ve tedavi planı. Klinikte ağız içi muayene yapılır, gereken görüntülemeler alınır ve yapılacak işlemlerin tamamı çıkarılır. Bu aşama önemlidir: tek seansta ne kadar iş yapılacağı burada belirlenir. Görüntüleme yöntemleri hakkında ayrıntı için diş röntgeni ve tomografi yazıma bakabilirsiniz.

2. Anestezi uzmanının değerlendirmesi. Genel sağlık durumu, kullanılan ilaçlar, geçirilmiş ameliyatlar ve alerjiler sorgulanır; gerekli görülen tetkikler istenir. Bu değerlendirme olmadan işlem planlanmaz.

3. İşlem öncesi hazırlık. Aç kalma süresi, o gün alınacak ve alınmayacak ilaçlar, hastaneye geliş saati anestezi uzmanı tarafından bildirilir. Bu talimatlar güvenlikle ilgilidir; eksiksiz uyulması gerekir.

4. İşlem. Anestezi verildikten sonra planlanan diş tedavileri sırayla tamamlanır. Süre yapılacak işlem sayısına göre değişir.

5. Uyanma ve gözlem. İşlem bittikten sonra hasta gözlem altında uyandırılır. Taburcu kararını anestezi uzmanı verir. Yanında bir refakatçi bulunması gerekir. İşlem günü araç kullanılmaz; ne kadar süreyle kaçınılacağını anestezi uzmanı söyler.

6. Sonrası ve kontroller. İyileşme dönemi için verilen talimatlar izlenir, kontroller klinikte yapılır. Genel anestezi tedaviyi kolaylaştırır; ama tedavinin sonrasını ortadan kaldırmaz.

​

Bir seansta ne kadar işlem yapılabilir?

Olağan koşullarda uzun bir tedavi planı seanslara bölünür; her seansın kendi randevusu, yolu ve bekleme süresi vardır. Genel anestezi altında bu bölünme ortadan kalkar, işlemler arka arkaya yapılabilir.

​

Ama bu, "ne kadar çok iş yapılırsa o kadar iyi" anlamına gelmez. Anestezi süresi hastanın taşıması gereken bir yüktür ve bu yükün sınırını anestezi uzmanı belirler. Çocuklarda, ileri yaşta ve ek hastalığı olan hastalarda sınır daha dardır.

​

Yani bir seansta yapılacak işlem, hastanın durumunun elverdiği ölçüde belirlenir; hastanın ya da hekimin tercihine göre değil.

​

Riskler ve dikkat edilmesi gerekenler

Genel anestezi bugün yaygın olarak uygulanan bir yöntemdir; ama sıradan bir işlem değildir. Her anestezi uygulamasının kendine özgü riskleri vardır ve bu riskler hastanın yaşına, genel sağlık durumuna ve işlemin süresine göre değişir.

Bu nedenle:

• Karar, hastanın tüm sağlık geçmişi bilinmeden verilmez.

• Kalp, solunum, böbrek gibi sistemleri ilgilendiren bir hastalık varsa değerlendirme buna göre yapılır; bazı durumlarda uygun bulunmayabilir.

• Hastanın kullandığı ilaçların tamamı, bitkisel takviyeler dahil, önceden bildirilmelidir.

• İşlem öncesi verilen açlık talimatına uyulmaması işlemin ertelenmesine yol açar.

Olağan koşullarda tedavi edilebilen bir hastaya genel anestezi önerilmez. Yöntem, tedavinin önündeki engeli kaldırmak içindir; kolaylık için değil.

​

Çocuk hastalarda

Çocuklarda karar özellikle dikkatli verilir. Öncelik her zaman çocuğun uyanıkken, kendi iş birliğiyle tedavi edilmesidir; bu hem daha güvenli hem de çocuğun diş hekimiyle ilişkisi açısından daha sağlıklıdır.

​

Genel anestezi, bu yol denendikten sonra ve sonuç alınamadığında gündeme gelir: çocuk çok küçükse, tedavi edilmesi gereken diş sayısı fazlaysa, ya da çocuğun yaşadığı korku tedaviyi imkânsız kılıyorsa.

​

Ailelerin en sık sorduğu soru, işlemin çocuğun gelişimini etkileyip etkilemeyeceğidir. Bu soruyu değerlendirecek olan anestezi uzmanıdır ve karar çocuğun yaşına, sağlık durumuna ve işlemin süresine göre verilir.

​

Sık sorulan sorular

Genel anestezi kliniğinizde mi uygulanıyor?

Muayene, planlama ve kontroller klinikte yapılır; genel anestezi veya sedasyon gerektiren işlemler hastane şartlarında uygulanır. Tedaviyi orada da aynı hekim yapar; anestezi ise anesteziyoloji ve reanimasyon uzmanına aittir. Mevzuat bu uygulamayı yalnızca ağız ve diş sağlığı merkezleri ile hastanelerde, şartları taşıyan ayrı bir ünitede mümkün kılar.

 

İşlem sırasında bir şey hisseder ya da hatırlar mıyım?

Genel anestezide bilinç tamamen kapalıdır; hasta işlemi hissetmez ve hatırlamaz. Sedasyonda bilinç baskılanır, çoğu hasta işlemi hatırlamaz ancak bu kişiden kişiye değişebilir.

​

Aynı gün evime dönebilir miyim?

Taburcu kararını anestezi uzmanı verir. Uyanma ve gözlem süresi tamamlanmadan çıkış yapılmaz. Yanınızda bir refakatçi bulunmalı, o gün araç kullanmamalısınız.

 

Çocuğuma genel anestezi verilmesi zararlı olur mu?

Bu değerlendirmeyi anestezi uzmanı yapar; karar çocuğun yaşına, genel sağlık durumuna ve işlemin süresine göre verilir. Öncelik her zaman çocuğun uyanıkken tedavi edilmesidir.

 

Tek seansta bütün dişlerim tedavi edilebilir mi?

Planlanan işlemlerin ne kadarının bir seansta yapılabileceği, muayene sonrası çıkarılan tedavi planına ve anestezi uzmanının uygun gördüğü süreye göre belirlenir. Peşin bir sayı vermek doğru olmaz.

 

Sadece korktuğum için bu yöntemi tercih edebilir miyim?

Diş hekimi korkusu bu yöntemin değerlendirilme sebeplerinden biridir. Ancak korkunun derecesi ve olağan koşullarda tedavi denenip denenmediği de dikkate alınır; karar muayene sonrasında birlikte verilir.

​

Genel anestezi ve sedasyon, tedaviyi mümkün kılmak için başvurulan bir yoldur. Hangi işlemlerin yapılacağı, hangi yöntemin uygun olduğu ve hastanın buna uygun olup olmadığı; diş muayenesi ve anestezi uzmanının değerlendirmesi birlikte yapıldıktan sonra belirlenir.

Diğer tedaviler için Tedaviler sayfasına, klinik hakkında bilgi için Kliniğimiz sayfasına bakabilirsiniz.

​

Prof. Dr. Hasan Oruçoğlu — Diş Hekimi · Endodonti uzmanı · 25 yılı aşkın klinik ve akademik deneyim. Hakkımda

​

"Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir."

​

Bu sayfa tanıtım veya reklam amacı taşımaz; bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.

 

Prof. Dr. Hasan Oruçoğlu — Diş Hekimi, Endodonti Uzmanı
Cumhuriyet Mah. Dr. Kamil Sk. No: 2/106 · Adapazarı / Sakarya

0264 272 00 50 · 0552 632 00 54 · hasanorucoglu@gmail.com
Pazartesi–Cumartesi 09:00–19:00