Sakarya'da Ortodonti: Diş Teli ve Şeffaf Plak Tedavisi

Ortodontik tedavi, dişlerin ve çenelerin birbirine göre konumunu düzenleme işidir. Çoğu kişi bunu görünüşle ilişkilendiriyor; görünüş sonuçlardan biri, ama tek başına gerekçesi değil. Üst üste binmiş dişlerin arası fırçayla temizlenemez, çapraz kapanan bir çene tek taraflı aşınmaya yol açar, önde duran bir diş darbede daha kolay kırılır.

​

Bu sayfada ortodontik tedavinin nasıl planlandığını, hangi aparey türünün hangi durumda kullanıldığını, tedavinin ne kadar sürdüğünü ve tedavi bittikten sonra neden hemen bitmediğini anlattım. Buradaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; bir hastanın hangi tedaviye uygun olduğu ancak klinik muayene ve ortodontik film değerlendirmesi sonrasında belirlenebilir.

​

Ortodontik tedavi neyi düzeltir?

Ortodontinin konusu tek tek dişler değil, dişlerin dizilimi ve iki çenenin kapanış ilişkisidir. Sık karşılaşılan durumlar:

• Çapraşıklık. Çenedeki yer, dişlerin genişliğinden az olduğunda dişler üst üste biner.

• Diş arası boşluk. Tersi durumda diş aralarında kapanmayan boşluklar kalır.

• Ön dişlerin önde olması. Üst ön dişlerin ileride konumlanması, dudakla kapanmayı ve darbeye dayanıklılığı etkiler.

• Çapraz kapanış. Alt dişlerin üst dişlerin dışında kapanması; tek taraflı çiğnemeye ve aşınmaya yol açabilir.

• Açık kapanış. Arka dişler kapanırken ön dişlerin temas etmemesi; ısırma işlevini bozar.

• Derin kapanış. Üst ön dişlerin alt dişleri fazlaca örtmesi.

• Gömülü ya da sürmemiş diş. Yeri olmadığı için sürememiş dişin ortodontik olarak sıraya alınması.

​

Bunların bir kısmı yalnızca estetik bir konu, bir kısmı ise diş eti sağlığı, çiğneme ve eklem açısından da sonuç doğuruyor. Hangi grupta olduğunu muayene ve film değerlendirmesi ayırt ediyor.

​

Tedaviye hangi yaşta başlanır?

Tek bir yaş yok; iki ayrı dönem var ve amaçları farklı.

​

Büyüme dönemi (çocuk ve genç). Çeneler hâlâ gelişirken yapılan tedavide, yalnızca dişler değil çene gelişiminin yönü de etkilenebiliyor. Bu, ileride daha kapsamlı bir tedaviye gerek kalmaması açısından önemli. Çapraz kapanış, dar üst çene, alt çenenin geride kalması gibi durumlar bu dönemde daha az müdahaleyle çözülebiliyor. İlk ortodontik değerlendirmenin, kalıcı azı ve ön dişler sürmeye başladığı dönemde yapılması yaygın kabul görüyor.

​

Erişkin dönem. Büyüme tamamlandıktan sonra çene ilişkileri aynı şekilde yönlendirilemez, ama dişler her yaşta hareket ettirilebilir. Erişkinde ortodontik tedavi yapılabilmesinin şartı yaş değil, diş eti ve kemik desteğinin sağlıklı olması. Bu nedenle erişkin hastada tedavi öncesinde diş eti durumu ve varsa çürük veya kanal tedavisi ihtiyacı önce ele alınır.

​

Erişkin hastalarda ortodontik tedavi uygulanır; şeffaf plak ve braket tedavisinin uygunluğu yaş sınırıyla değil, ağız içi koşullarla belirlenir.

​

Teşhis nasıl konuyor?

Ortodontik tedavi, ağza bakıp aparey seçilerek başlamaz. Sıra şöyle işliyor:

• Klinik muayene. Dişlerin dizilimi, kapanış ilişkisi, diş eti durumu, çene ekleminin ve ağız çevresi kaslarının değerlendirilmesi.

• Ortodontik film değerlendirmesi. Teşhis için gereken filmler alınır ve değerlendirilir. Çene ve diş ilişkilerinin ölçüldüğü sefalometrik değerlendirme, tedavi planının sayısal dayanağını oluşturur. Görüntüleme yöntemlerini ve alınan önlemleri dijital görüntüleme yazısında ayrıntılı anlattım.

• Ölçü ve model. Kapanışın ağız dışında da incelenebilmesi için ölçü alınır.

• Plan. Hangi apareyle, hangi aşamalardan geçilerek, ne kadar sürede nereye varılacağı; çekim gerekip gerekmediği; tedavi sonrası pekiştirme planı.

​

Plan hastayla birlikte konuşulur. Ortodontik tedavi, hastanın gündelik alışkanlığını uzun süre etkileyen bir tedavi; ne beklendiğini bilerek başlamak sürecin en önemli parçası.

​

Hareketli apareyler ve plaklar

Hasta tarafından takılıp çıkarılabilen apareyler. Genellikle büyüme dönemindeki hastalarda, sınırlı diş hareketleri ve çene genişletme gibi amaçlarla kullanılır.

​

Avantajı, temizliğin kolay olması ve dişlere sabitlenmemesi. Sınırı ise şu: etkisi, takıldığı süreyle doğru orantılı. Günün belirlenen süresinde ağızda olmayan bir aparey planlanan sonucu vermez. Bu nedenle hareketli aparey kararı verilirken hastanın (ve çocuk hastada ailenin) takibi sürdürebilecek olması hesaba katılır.

​

Çene gelişimini yönlendiren apareyler

Büyüme devam ederken, çenelerin birbirine göre konumunu etkilemeyi amaçlayan apareylerdir. Örneğin dar bir üst çenenin genişletilmesi ya da geride kalan alt çenenin öne yönlendirilmesi bu grupta yer alır.

​

Bu tedavinin zamanlaması, tedavinin kendisi kadar belirleyici. Büyüme atağının hangi aşamasında olunduğu film değerlendirmesiyle tahmin edilir; erken ya da geç kalınan bir yönlendirme, aynı apareyle bile farklı sonuç verir. Bu yüzden çocuklarda düzenli aralıklarla yapılan gelişim takibi, ortodontik tedavinin kendisinden önce gelen bir aşama. Süt dişi dönemindeki çürük, erken diş kaybı ve ağız alışkanlıkları da bu tabloyu etkileyebilir; yaş gruplarına göre ayrıntıları ayrı bir sayfada topladım: çocuk diş tedavileri.

​

Sabit tel (braket) tedavisi

Dişlerin ön ya da arka yüzeyine yapıştırılan braketler ve bunları birleştiren tellerle yapılan tedavi. Ortodontinin en geniş uygulama alanına sahip yöntemi; çapraşıklıktan kapanış bozukluklarına kadar geniş bir aralıkta kullanılabilir.

Nasıl ilerliyor:

• Braketler dişlere yapıştırılır; diş kesilmez.

• Belirli aralıklarla tel değişimi ve ayar yapılır. Diş hareketi bu ayarlarla yönlendirilir.

• Tedavi süresi vakanın kapsamına göre değişir; basit hizalamalarla kapanış değişikliği gerektiren vakalar aynı sürede tamamlanmaz.

• Tedavi sonunda braketler sökülür ve pekiştirme dönemine geçilir.

​

Braket tedavisinin gerektirdiği şey, ağız bakımının tedavi boyunca titiz sürdürülmesi. Braket çevresi, fırçanın kolay ulaşamadığı bir bölge; burada biriken plak hem çürüğe hem de diş eti iltihabına yol açabilir. Tedavi başında bu bölgenin nasıl temizleneceği ayrıntılı olarak gösterilir.

​

Şeffaf plak tedavisi

Ağza tam oturan, saydam ve çıkarılabilir plaklar dizisiyle yapılan tedavi. Her plak dişleri planlanan yolun küçük bir adımı kadar hareket ettirir; plaklar sırayla değiştirilerek hedeflenen dizilime ulaşılır.

• Görünürlüğü az. Erişkin hastaların bu yöntemi sormasının en sık nedeni bu.

• Çıkarılabilir. Yemek yerken ve dişler fırçalanırken çıkarılır; ağız bakımı braket tedavisine göre daha kolay.

• Buna karşılık, süre şartı var. Plaklar günün büyük bölümünde ağızda olmalı. Takılmadığı sürece diş hareketi durur ve tedavi uzar.

• Her vaka için uygun değil. Bazı kapanış bozuklukları ve büyük diş hareketleri braket tedavisiyle daha öngörülebilir sonuç verir. Hangi yöntemin uygun olduğu, tercihten önce vakanın kendisiyle belirlenir.

​

Braket mi, şeffaf plak mı?

Bu iki yöntem birbirinin daha iyisi ya da kötüsü değil; farklı sınırları olan iki araç.

Sabit tel (braket):

• Görünürlük: belirgin.

• Hasta uyumu: sabit olduğu için sürekli etkili.

• Ağız bakımı: daha zahmetli.

• Uygulama aralığı: çok geniş.

• Yeme ve içme: bazı gıdalarda kısıtlama.

Şeffaf plak:

• Görünürlük: az.

• Hasta uyumu: etkisi takılma süresine bağlı.

• Ağız bakımı: daha kolay.

• Uygulama aralığı: vakaya göre sınırlanabilir.

• Yeme ve içme: çıkarıldığı için kısıtlama az.

​

Karar, muayene ve film değerlendirmesinden sonra verilir. Bir vakada iki yöntem de uygunsa, hangisinin hastanın gündelik düzenine oturduğu konuşularak seçilir.

​

Ortodontik amaçlı diş çekimi gerekir mi?

Her vakada gerekmez. Gerektiğinde ise nedeni şudur: çenedeki yer, tüm dişleri sıraya dizmeye yetmiyordur. Yer kazanmanın yolları arasında dişleri genişleterek yer açmak, dişler arasından çok az miktarda aşındırma yapmak ve diş çekmek bulunur; hangisinin uygun olduğu yer açığının büyüklüğüne, hastanın yaşına ve yüz profiline göre belirlenir.

​

Çekim kararı, filmler ve model ölçümleri üzerinden verilen bir plan kararıdır — tedavi başlamadan önce netleşir ve hastaya nedeniyle birlikte anlatılır. Ortodontik amaçlı çekim, gerektiğinde tedavi planının bir parçası olarak yapılır.

​

Pekiştirme (retansiyon) dönemi — tedavi neden hemen bitmiyor?

Ortodontik tedavinin en çok atlanan aşaması bu. Dişler yeni konumlarına getirildiğinde, çevrelerindeki kemik ve lif yapısı henüz bu konuma uyum sağlamamıştır. Hiçbir şey yapılmazsa dişler eski yerlerine doğru geri dönme eğilimi gösterir.

Bunu önlemek için tedavi sonunda pekiştirme apareyi verilir:

• Sabit pekiştirme teli. Dişlerin arka yüzeyine yapıştırılan ince bir tel. Görünmez ve hasta uyumu gerektirmez.

• Şeffaf pekiştirme plağı. Genellikle gece takılan, çıkarılabilir plak.

​

İkisi birlikte de kullanılabilir. Pekiştirme apareyi tedavi bitiminde verilir ve takibi sürdürülür. Bu dönem tedavinin sonrası değil, tedavinin bir parçası; pekiştirme yapılmadan tamamlanan bir ortodontik tedavi, sonucu koruma güvencesi olmayan bir tedavidir.

​

Erişkin hastada ortodonti — nelere dikkat ediliyor?

Erişkinde diş hareketi mümkün, ama zemin çocuktakinden farklı:

• Diş eti ve kemik desteği önce değerlendirilir. Diş eti iltihabı ya da kemik kaybı varsa, ortodontik kuvvet uygulanmadan önce bu tabloya müdahale edilir.

• Mevcut dolgu, kaplama ve kanal tedavileri gözden geçirilir. Uzun sürecek bir tedaviye, tedavi ortasında sorun çıkaracak bir dişle başlanmaz.

• Eksik dişler tedavi planının parçasıdır. Ortodontik tedavi, ileride yapılacak protez ya da implant için yer hazırlamak amacıyla da kullanılabilir. Bu durumda ortodontik plan ile protetik plan başından birlikte kurulur.

• Diş hareketi daha yavaştır. Kemiğin yanıt hızı yaşla birlikte değişir; süre buna göre planlanır.

​

Ortodontik plan, hastanın diğer tedavi ihtiyaçlarıyla birlikte ele alınır. Erişkin hastada bunun pratik karşılığı şu: ortodontik plan ile dolgu, kanal tedavisi ve protez planı birbirinden kopuk kurulmaz.

​

Klinikte süreç nasıl işliyor?

• Muayene. Dişler, diş etleri, kapanış ve çene eklemi incelenir.

• Görüntüleme ve ölçü. Ortodontik teşhis için gereken filmler alınır, kapanış ölçüsü çıkarılır.

• Plan. Hangi aparey, kaç aşama, tahmini süre, çekim gerekip gerekmediği ve pekiştirme planı birlikte konuşulur.

• Tedavi. Aparey uygulanır; belirli aralıklarla kontrol ve ayar yapılır.

• Pekiştirme. Aparey çıkarıldıktan sonra pekiştirme apareyi verilir ve takip sürdürülür.

​

Aşamaların tamamı tek bir tedavi planı içinde yürütülür.

​

Sık sorulan sorular

Ortodontik tedavi için yaş sınırı var mı?

Hayır. Büyüme dönemindeki hastada çene gelişimi de yönlendirilebildiği için o dönemin kendine özgü avantajları var. Erişkinde ise dişler her yaşta hareket ettirilebilir; belirleyici olan yaş değil, diş eti ve kemik desteğinin sağlıklı olmasıdır.

 

Şeffaf plak her vakada kullanılabilir mi?

Hayır. Bazı kapanış bozuklukları ve büyük diş hareketleri braket tedavisiyle daha öngörülebilir sonuç verir. Hangi yöntemin uygun olduğu, muayene ve ortodontik film değerlendirmesinden sonra belirlenir.

 

Tedavi ne kadar sürer?

Vakanın kapsamına göre değişir. Sadece hafif bir çapraşıklığın giderilmesi ile kapanış ilişkisinin değiştirilmesi aynı sürede tamamlanmaz. Tahmini süre, plan çıkarıldığında hastaya söylenir; hasta uyumu gereken yöntemlerde bu süre takılma düzenine bağlı olarak uzayabilir.

 

Braketler dişe zarar verir mi?

Braket dişe yapıştırılır, diş kesilmez ve tedavi sonunda sökülür. Asıl risk braketin kendisi değil, çevresinde biriken plaktır; bu bölge düzenli temizlenmediğinde çürük ve diş eti iltihabı gelişebilir. Bu nedenle tedavi başında bakım yöntemi ayrıntılı gösterilir.

 

Ortodontik tedavi için diş çektirmek şart mı?

Şart değil. Çekim, yalnızca çenedeki yer dişleri sıraya dizmeye yetmediğinde ve diğer yer kazanma yöntemleri yeterli olmadığında gündeme gelir. Karar, filmler ve model ölçümleri üzerinden tedavi başlamadan önce verilir.

 

Tel çıktıktan sonra dişler eski hâline döner mi?

Pekiştirme yapılmazsa dönme eğilimi vardır. Bu nedenle tedavi sonunda sabit pekiştirme teli ya da şeffaf pekiştirme plağı verilir ve takibi sürdürülür. Pekiştirme, tedavinin sonrası değil parçasıdır.

 

Diş etim çekilmiş, yine de ortodontik tedavi olabilir miyim?

Değerlendirmeye bağlı. Ortodontik kuvvet, destek dokusu zayıflamış bir dişte farklı davranır. Bu nedenle önce diş eti tablosu ele alınır; ortodontik tedavinin uygun olup olmadığına bu değerlendirmeden sonra karar verilir.

​

Diğer tedaviler için Tedaviler sayfasına, klinik hakkında bilgi için Kliniğimiz sayfasına bakabilirsiniz.

​

Prof. Dr. Hasan Oruçoğlu — Diş Hekimi · Endodonti uzmanı · 25 yılı aşkın klinik ve akademik deneyim. Hakkımda

​

"Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir."

​

Bu sayfa tanıtım veya reklam amacı taşımaz; bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.

 

Prof. Dr. Hasan Oruçoğlu — Diş Hekimi, Endodonti Uzmanı
Cumhuriyet Mah. Dr. Kamil Sk. No: 2/106 · Adapazarı / Sakarya

0264 272 00 50 · 0552 632 00 54 · hasanorucoglu@gmail.com
Pazartesi–Cumartesi 09:00–19:00